मलमासको बेलामा पनि ओझेलमा परेको पालुङको मत्स्यनारायण।

अहिले श्रावण महिना चलिरहेको छ ,यसपटकको श्रावण महिनामा मलमास परेको हुदा यसबेला नारायणको आराधना गरिने भएकाले पुरुषोत्तममास पनि भनिन्छ। १२ महिनाको अधिपति अरुण, सूर्य, भानु नाममा सूर्य रहने तर अधिकमासको अधिपत्य सूर्यले स्वीकार नगरेका र यस्को अधिपत्य भगवान् पुरुषोत्तमले स्वीकार गरेकाले यो महिनालाई पुरुषोत्तम महिना भनिएको प्रसंग पुराणमा आउँछ ।
मलमासमा भगवान् नारायणको पूजा, पुरुषोत्तम माहत्म्य सुन्ने र दान गर्ने परम्परा छ । भगवान् नारायणको पूजा आराधना गर्नाले सम्पूर्ण पाप नष्ट हुन्छन् भन्ने धर्मग्रन्थमा उल्लेख छ पुरुषोत्तम महिनामा गरेको पूजा अरु महिनाको भन्दा अधिक फल प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ ।

पुरुषोत्तम भगवानको ३३ नामले पूजा–अर्चना गर्ने, नारायणको मन्दिरमा दर्शन गर्ने र महिनाको अन्त्यमा काँसको थालमा मालपुवा दान गर्ने परम्परा छ । काठमाडौंको मच्छेगाउँस्थित मत्स्यनारायणको मन्दिरमा महिनाभर मेला लाग्छ ।
तर हाम्रै थाहा नगरपालिका भित्र रहेको मत्स्यनारायण भने मलमासको बेलामा पनि ओझेलमा परेको छ।

थाहा नगरपालिकाको वडा न २ सोल्टुमा रहेको मत्स्यनारायणको मन्दिर र कुण्ड भने भक्तजनको पर्खाइमा कुरिरहेको भान हुन्छ।
नजिकको तिर्थ हेला!भन्ने उखानलाई चरितार्थ गरि जिर्ण रुपमा मन्दिर बसिरहे पछि स्थानीय र वडा जनप्रतिनिधि समेतको सक्रियतामा मलमास स्नान गर्न धार्मिक पर्यटक भित्राउन पहल थालेका छन।

श्रावण २ गतेदेखी सुरु भएको अधिकमास(मलमास) स्नान गर्नको निम्ति मत्स्यनारायण मन्दिरको ढोका खोलिएको वडा न २ का वडा सदस्य युवराज बिष्टले बताए।बिष्टका अनुसार आफ्नै ठाउमा भएको पवित्र तिर्थ स्थलको प्रचारप्रसार नहुदा र स्थानीयले चासो नदिदा नजिकको तिर्थ हेला भएको बताउदै आगामी दिनमा मन्दिरको स्याहार संभार गरि धार्मिक पर्यटक भित्राउन वडाले पहल गर्ने बताए।

अहिले सानो सुरुवात सहित पुरुषोत्तम मासमा स्नान गर्न आउने भक्तजन हरुलाई स्नान गरिसकेपछि कपडा फेर्न र पानी परेमा ओता लाग्नको निम्ति वडाको ८० हजार रुपैयाँको आर्थिक सहयोगमा ट्रस निर्माण गरिएको स्थानिय अगुवा गोविन्द बहादुर कार्कीले बताए।
श्रावण ३० गते मलमासको अन्तिम दिनमा भव्य धार्मिक कार्यक्रमको आयोजना गर्न तयारी भैरहेको अगुवा बिष्णु बहादुर थापाले बताउनुभयो।

के छ इतिहास पालुङमा रहेको मत्स्यनारायणको?
बागमती प्रदेश मकवानपुर जिल्ला साविक पालुङ गाबिस वडा न ७,हाल थाहा नगरपालिका वडा न २ स्थित मत्स्यनारायण मन्दिर( बोलचालीको भाषामा मछ्यनारान) को स्थापनाको लिखित इतिहास भने भेटिएको छैन। अग्रजहरुको भनाइलाई आधार मान्दा विक्रम सम्बत १९०० सुरु हुनु अगावै मन्दिर र नारायणको मुर्ति प्रतिष्ठित र पाटी समेत रहेको सुन्नमा आएको छ।

उक्त मन्दिर र मुर्ति पालुङ सोल्टु बस्ने स्वर्गिय शमशेर बहादुर बस्नेतले आफ्नो निजि खर्चमा स्थापना गरि नित्य पुजा र प्रत्येक दुई देखि तीन बर्षको अन्तरालमा पर्न आउने अधिकमास(मलमास)अर्थात पुरुषोत्तम महिनाभर पुरुषोत्तम महात्म्य श्रवण र पुजाआजाको प्रवन्ध हुनेगरेको पनि सुन्नमा आएको छ।

निज शमशेर बहादुर बस्नेतका सन्ततिले केही बर्ष अघिसम्म महात्म्य लगाउने गर्दै आएको भएपनी हाल उक्त कार्य रोकिएको पाइन्छ।
तर प्रत्येक पुरुषोत्तम महिनामा मन्दिरको ढोका खोलिने र नजिकै रहेको खोलामा कुण्ड बनाइ स्नान गरि शुद्ध भइ श्रदापुर्वक पुजा गर्ने चलन अहिले पनि रहेको पाइन्छ।
फेदि खोलाको किनारमा अवस्थित माछा आकारको चट्टानमा निर्मित झट्ट हेर्दा शालिग्राम जस्तो लाग्ने होचो डाँडा भएको हुदा मच्छे डाँडाको नामले प्रख्यात स्थानमा हाल मत्स्यनारायण माध्यामिक विद्यालय,मन्दिर,तथा पुस्तकालय भवन छ भने पुर्व फेदिमा सप्तऋषिको मन्दिर र दक्षिण पाखोमा राधाकृष्णको मन्दिर रहेको छ।
पालुङ उपत्यका भित्र अवस्थित चार नारायणको अलावा मत्स्यनारायणले पनि एतिहासिक तथा धार्मिक महत्व बोकेको धरोहर हो भन्ने कुरामा दुईमत छैन।
तसर्थ यसलाई जोगाउन र पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत टेवा पुग्नेगरि योजना बनाइ व्यवस्थित गर्नु हामी सबैको कर्तव्य हो।
स्थानीय निकायबाट समेत पहल गरि आवश्यकतानुसारको सहयोग भएमा सुनमा सुगन्ध हुने थियो।(कुराकानीमा आधारित)