गर्मीको समयमा स्कुलमा बालबालिका बेहोस हुने टाउको दुख्ने समस्य किन हुन्छ? र बच्ने उपाय!

नवराज नेपाली थाहा ४ 
गर्मीको मौसममा तापक्रम अत्याधिक बृद्धि हुने हुँदा मानिसको शरीरमा पानीको कमी अर्थात् डिहाइड्रेशनको( सरिरमा पानीको मात्रा घटने) सम्भावना उच्च हुन्छ। डिहाइड्रेशन एक गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हो जसले शरीरको सामान्य कार्यहरूमा बाधा पुर्याउँछ। यो लेखमा, हामी गर्मीको समयमा पानीको कमीले उत्पन्न हुने समस्याहरू र त्यसबाट बच्ने उपायहरूमा चिकित्सकको रायको आधारमा चर्चा गर्नेछु।

 डिहाइड्रेशनका कारण र लक्षणहरू
 तब हुन्छ जब शरीरले आवश्यक मात्राभन्दा कम पानी प्राप्त गर्दछ। गर्मीको समयमा अत्याधिक पसिना बग्ने, शारीरिक परिश्रम, अपर्याप्त तरल पदार्थको सेवन, र रोगजस्तै ज्वरो वा बान्ता आदि कारणले डिहाइड्रेशन हुन सक्छ। यसको प्रमुख लक्षणहरूमा:
- अत्याधिक तिर्खा लाग्ने
- मुख सुक्ने
- पिसाबको रंग गाढा हुने
- थकान र कमजोरी महसुस हुने
- चक्कर लाग्ने र होस हराउने
- हृदयगति तेज हुने

 डिहाइड्रेशनका स्वास्थ्यमा पर्ने असर
शरीरका विभिन्न अंगहरूमा पर्न सक्छ। यसको असरले किड्नी फेल हुने, हृदयाघात, मांसपेशीमा ऐंठन, रक्तचाप कम हुनु, छालामा समस्या, र मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पर्न सक्छ। विशेष गरी, बालबालिका, वृद्धवृद्धा, र दीर्घरोगीहरूमा यसको असर अझ गम्भीर हुन सक्छ।

डिहाइड्रेशनबाट बच्ने उपायहरू
चिकित्सकहरूका अनुसार डिहाइड्रेशनबाट बच्न निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
1. पर्याप्त पानी पिउनु: प्रतिदिन कम्तिमा पनि ८ गिलास पानी पिउनु आवश्यक छ। गर्मीमा यो मात्रा अझै बढाउनुपर्छ।
2. इलेक्ट्रोलाइट युक्त पेय पदार्थ: ओआरएस, फलफूलको रस, ककनट वाटर आदि इलेक्ट्रोलाइट युक्त पेय पदार्थले शरीरमा नुन र पानीको सन्तुलन कायम राख्छ।
3. छायामा बस्ने र हल्का कपडा लगाउने: गर्मीमा छायामा बस्न र हल्का कपडा लगाउनाले पसिना कम आउँछ र शरीरमा पानीको कमी हुँदैन।
4. अल्कोहल र क्याफिनको कम सेवन: यी पदार्थले शरीरमा डिहाइड्रेशनको सम्भावना बढाउँछ। तसर्थ, यसको सेवन नगर्नुहोस।
5. फलफूल र तरकारीको सेवन: खर्बुजा, काक्रो, सुन्तला जस्ता फलफूल र पानीको मात्रा बढी भएको तरकारीको सेवनले पनि डिहाइड्रेशनबाट बचाउँछ।
6. व्यायामको समयमा ध्यान: गर्मीमा व्यायाम गर्दा थप पानी पिउनु र व्यायामको समय छोट्याउनु राम्रो हुन्छ।

अत
गर्मीको समयमा डिहाइड्रेशनबाट बच्न सतर्कता अपनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ। चिकित्सकको राय अनुसार, पर्याप्त पानी पिउने, इलेक्ट्रोलाइटयुक्त पेय पदार्थको सेवन गर्ने,आफ्नो बाल बालिकालाई  बिद्यालय पठाउँदा अनिवार्य पानी पिउन लगाउने तथा बोतलको ब्यवस्थापन गरिदिने ।बिद्यालयका झ्याल ढोकाबाट हावा आवतजावतका निम्ति खुल्ला गर्ने ब्यवस्था बिद्यालयले गर्ने पानी पिउन बालबालिकालाई आग्रह गर्ने यि र यस्ता  गर्मीबाट जोगिने उपायहरू अवलम्बन गर्ने हो भने हामी डिहाइड्रेशनको समस्या समाधान गर्न सक्छौं। गर्मीको मौसममा स्वस्थ र सुरक्षीत रहन यी उपायहरू अनुसरण गर्नु जरूरी छ।