भदौ २४ को आगजनी सुनुयोजित र संगठित भएको न्युयोर्क टाइम्सको दावी

न्युयोर्क टाइम्सको अनुसन्धानले भदौ २४ मा नेपालमा भएको आगजनी स्वतःस्फूर्त नभई सुनियोजित र संगठित प्रकृतिको हुनसक्ने संकेत देखाएको छ। हाना बिच र सजल प्रधानद्वारा तयार गरिएको रिपोर्टमा आगजनीमा संलग्न व्यक्तिहरू, प्रत्यक्षदर्शी, विज्ञसँगको कुराकानी र फोटो–भिडियोको विश्लेषणका आधारमा त्यस्तो नतिजा निकालिएको बताइएको छ।

रिपोर्टले यसअघि नै अनलाइनमा सार्वजनिक भएका नामठेगानाका सूची र त्यसपछि भोलिपल्ट दिउँसो ती नै व्यक्तिहरूका घरहरूमा आगो उठेको तथ्यलाई जोडिएको छ। रिपोर्टमा भनिएको छ, विनाशको परिमाण यस्तो थियो कि दृश्य हेर्दा एकै पटकमा सयौँ हवाई आक्रमण भएको जस्तो देखिन्थ्यो।

अग्नि विज्ञ रिचर्ड ह्यागरले टाइम्सलाई दिएको टिप्पणी उद्धृत गर्दै रिपोर्टले जारी राखेको छ कि “त्यस्तो छोटो समयमा व्यापक रूपमा भवनमा आगो लगाउन कुनै पनि समूहले बिना ठूलो संगठनात्मक तयारी सम्भव छैन; यसका लागि हप्तौँ वा महिना लामो योजना चाहिन्छ।”

हालसम्म जलेको सामग्रीको ल्याब परीक्षण हुन नसक्दा वास्तविक कारण पुष्टि गर्न कठिन भएको रिपोर्टमा उल्लेख छ। विशेषज्ञहरूले नमुना परीक्षण ढिलाइ हुनुले दोषी पत्ता लगाउने प्रक्रिया थप कठिन बनाउने अवस्था सिर्जना गरेको बताएका छन्।

प्रहरीको केन्द्रीय विधि विज्ञान प्रयोगशालाका प्रमुख पवन ढुंगानाले आफ्नो टोलीलाई आगजनी अनुसन्धानका लागि बोलाइएको नभएको र अनुसन्धानमा प्रयोग हुने नमूना परीक्षण नभएको जानकारी दिएका छन्। उनले भनेका छन्, “देशभरि नजरअन्दाजजस्तो देखिने आगजनीका घटना हुँदा नियोजित भएको शंका उठ्न सक्छ, तर अहिले हामीसँग ठोस प्रमाण छैन।”

टाइम्सको रिपोर्टमा भनिएको छ कि २०७९ साउन २३ गते गोली चलाउनुअघि नै भ्रष्टाचारमा संलग्न ठानिएका व्यक्तिहरूको नामको सूची अनलाइनमा देखा परेको थियो र भोलिपल्टै ती व्यक्तिहरूको घरमा आगो लागेको।

रिपोर्टले संसद् भवनबाट दुई घन्टाभित्र भीड सिँहदरबार तिर पुगेको, सिँहदरबारबाट धुवाँ निस्केको र त्यसपछि ठूलो ज्वाला देखा परेको उल्लेख गरेको छ — ती ज्वाला साधारण भवन जले जस्तो नभई पहिल्यै कुनै द्रव्य राखेर फैलाउन सकिने किसिमको तीव्रता भएको विज्ञहरूले बताएका छन्।

सोधपुछकर्ताहरू र फायर साइन्स विशेषज्ञहरूले आगोको आकार र तीव्रतालाई हेर्दा सोडियम वा म्याग्नेसियमजस्ता रासायनिक पदार्थ प्रयोग गरिएको शंका व्यक्त गरेका छन्; यद्यपि यस्तो निष्कर्ष ल्याउन ल्याब परीक्षण आवश्यक रहेको तिनीहरूले जोड दिएका छन्। ती रासायनिक पदार्थ सामान्य इन्धनझैँ सस्तोमा उपलब्ध नहुने र ठूलो भवन जलाउन धेरै इन्धन आवश्यक पर्ने रिपोर्टले औँल्याएको छ।

थप रूपमा, सिँहदरबारका माथिल्लो तलाका झ्यालहरू सामान्यतया बन्द राखिने भएता पनि उक्त दिन खुला भएका र त्यसले आगो फैलिन मदद पुगेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। सिंगापुरस्थित फायर साइन्स फरेन्सिक्सका प्रमुख सल्लाहकार केनेथ कलेйсले प्रश्न उठाएका छन् — “आगो लगाउने द्रव्य भवनभित्र कसरी पसे? के भित्री मिलेमतो थियो? सुरक्षाकर्मीले आफ्नो चौकी छाडेका थिए?”

प्रत्यक्षदर्शी र हिंसामा संलग्न केही व्यक्तिहरूले आगजनीमा इन्धन भरेका भाँडा र पेट्रोल बमसहितका बोतल प्रयोग गरिएको बताएका छन्। रिपोर्टअनुसार आगजनीमा सामेल तीन युवकले अलग–अलग सिफ्टमा काम गरेको र अपरिचित व्यक्तिले मोटरसाइकलबाट तेल बाँडेको बताएका छन्; ती मध्ये दुईजनाले आक्रमणको भिडिओ पनि देखाइएको बताए।

प्रयोगशाला प्रमुख ढुंगानाले अन्ततः भनेका छन्, “हामी यो घटनाका बारेमा जान्न चाहन्छौँ, तर परीक्षण र प्रमाणबिना पत्ता लगाउन गाह्रो जस्तै देखिन्छ।”