नेपालको जेन जि आन्दोलनबाट प्रेरित हुँदै भारतिय युवाहरुले पनि सरकार बिरुद्ध शान्तिपुर्ण बिरोध गर्ने ।

दावा सेर्पा- भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा यही आउँदो जुन ६, २०२६ (शनिबार) का दिन 'ककरोच जनता पार्टी' (CJP) ले आयोजना गर्न लागेको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनलाई लिएर राजनीतिक र सुरक्षा वृत्तमा ठूलो तरंग पैदा भएको छ। परीक्षा प्रणालीमा भएका व्यापक धाँधली र प्रश्नपत्र चुहावट बिरुद्ध फेसबुक, इन्स्टाग्राम र एक्स जस्ता डिजिटल प्लेटफर्मबाट सुरु भएको यो आन्दोलन नेपालमा भएको विनाशकारी 'जेनजी आन्दोलन' बाट उत्प्रेरित भएको मान्न सकिन्छ।

ककरोच" शब्दको उत्पत्ति र आन्दोलनको पृष्ठभूमि: भारतमा सरकारी परीक्षा प्रणालीमा व्यापक धाँधली र प्रश्नपत्र चुहावट भएपछि अदालतमा मुद्दा चलिरहँदा, भारतका मुख्य न्यायाधीश सुर्य कान्तले सुनुवाइका क्रममा प्रणालीमा रहेका केही व्यक्ति वा बेरोजगार युवाहरूलाई लक्षित गर्दै "ककरोच" (साङ्ला) संज्ञा दिएका थिए । सोही शब्दलाई अमेरिकामा अध्ययनरत युवा अभियन्ता अभिजित दिपकेले एउटा अवसरको रूपमा लिँदै भ्रष्ट प्रणाली विरुद्ध लड्न 'ककरोच जनता पार्टी' नामको डिजिटल अभियान सुरु गरे, जुन अहिले देशव्यापी युवा विद्रोह बनेको छ

विवादको केन्द्रमा रहेका ५ शैक्षिक प्रणालीहरू (NEET, NET, UGC, CBSE, CUET)
ककरोच जनता पार्टीले जुन शिक्षा प्रणाली र परीक्षाहरूमा घोटाला तथा अनियमितता भएको आरोप लगाएको छ, ती भारतको शिक्षा जगत्का मेरुदण्ड हुन्:
CBSE (केन्द्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड): यसले भारतभरिका विद्यालयहरूको पाठ्यक्रम निर्धारण गर्छ र कक्षा १० तथा १२ को राष्ट्रिय स्तरको बोर्ड परीक्षा सञ्चालन गर्छ। यसकै अंकको आधारमा विद्यार्थीको कलेज यात्रा तय हुन्छ।

CUET (साझा विश्वविद्यालय प्रवेश परीक्षा): भारतका सबै केन्द्रीय विश्वविद्यालयहरू (जस्तै दिल्ली विश्वविद्यालय, JNU, BHU) मा स्नातक (B.A., B.Sc.) भर्ना हुनका लागि लिइने अनिवार्य साझा प्रवेश परीक्षा हो।

NEET-UG (राष्ट्रिय योग्यता प्रवेश परीक्षा): भारतभरिका सरकारी तथा निजी मेडिकल कलेजहरूमा भर्ना हुनका लागि अनिवार्य रूपमा पास गर्नुपर्ने एकमात्र मेडिकल प्रवेश परीक्षा हो। डाक्टर बन्ने लाखौँ विद्यार्थीको भविष्य यसैमा जोडिन्छ।

NET (राष्ट्रिय योग्यता परीक्षा): विश्वविद्यालय र कलेजहरूमा 'असिस्टेन्ट प्रोफेसर' (प्राध्यापक) बन्न र रिसर्च (Ph.D) का लागि फेलोसिप पाउन अनिवार्य पास गर्नुपर्ने देशको शीर्ष बौद्धिक परीक्षा हो।

UGC (विश्वविद्यालय अनुदान आयोग): यो परीक्षा होइन, बरु भारत सरकारको सर्वोच्च कानुनी निकाय हो, जसले भारतका सबै विश्वविद्यालयहरूलाई मान्यता दिने र नियमन गर्ने काम गर्छ।

स्कूली शिक्षा (CBSE) देखि लिएर कलेज भर्ना (CUET), डाक्टरी पढाइ (NEET), र प्राध्यापक बन्ने परीक्षा (NET) सम्मका सबै तहमा भएका अनियमितताका कारण नै देशका करोडौँ विद्यार्थी, युवा र बौद्धिक वर्ग एकैसाथ आन्दोलनमा होमिएका हुन्।

ककरोच जनता पार्टी (CJP) का संस्थापक अभिजित दिपकेले केवल मे २१, २०२६ मा सुरु गरेको यो डिजिटल आन्दोलनले केही हप्तामै भारतीय सामाजिक सञ्जालको इतिहासमा सबैभन्दा तीव्र गतिमा सदस्य र फलोअर्स जम्मा गर्ने कीर्तिमान बनाएको छ। CJP को मुख्य शक्ति इन्स्टाग्राम नै हो, जहाँ यसले २ करोड २० लाख भन्दा बढी फलोअर्स जम्मा गरिसकेको छ। यो सङ्ख्या भारतको सत्ताधारी दल भाजपा (BJP - ९४ लाख) र कङ्ग्रेस ( १ करोड ४० लाख) को आधिकारिक इन्स्टाग्राम फलोअर्स भन्दा कयौँ गुणा बढी रहेको छ।

X प्लेटफर्ममा CJP को मुख्य खातामा करिब २ लाख फलोअर्स पुगेको थियो। यद्यपि, मे महिनाको अन्त्यतिर भारत सरकारले उक्त अकाउन्टमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि आयोजकहरूले तुरुन्तै अर्को नयाँ खाता खोलेर अभियान जारी राखेका छन्। CJP ले आफ्नो आधिकारिक वेबसाइट (cockroachjantaparty.org) मार्फत औपचारिक रूपमा पार्टीको सदस्यता वितरण सुरु गरेको थियो। स्थापना भएको सुरुवाती ३ दिनमै २० लाख भन्दा बढी मानिसहरूले फारम भरेका थिए। हालसम्म यसको वेबसाइटमा १२ लाख भन्दा बढी युवाहरूले आधिकारिक रूपमा आफ्नो नाम दर्ता गराइसकेका छन् ।
युवाहरूलाई आन्दोलनको रणनीति सिकाउन र आन्तरिक सञ्चारका लागि प्रयोग गरिएको अर्को सामाजिक संजाल डिस्कोर्ड सर्भर तथा ह्वाट्सएप ग्रुपहरूमा पनि हजारौँको सङ्ख्यामा विद्यार्थी र स्वयंसेवकहरू जोडिएका छन्, जसले भोलि जुन ६ को र्‍यालीको ग्राउन्ड म्यानेजमेन्ट हेरिरहेका छन्।

यो डिजिटल आन्दोलन तीव्र रूपमा फैलिएपछि भारतको सत्ताधारी दल भारतीय जनता पार्टी (BJP) ले यस अभियानमाथि गम्भीर आरोप लगाएको छ । सरकार र भाजपाका नेताहरूले यो विरोध प्रदर्शन देशको शिक्षा नीति र सरकार विरोधी 'विदेशी षड्यन्त्र' भएको र यसमा संलग्नहरू "पाकिस्तानी एजेन्ट" तथा आईएसआई (ISI) बाट परिचालित भएको आरोप लगाएका छन् यसको प्रतिवाद गर्दै CJP का संस्थापक अभिजित दिपकेले पत्रकार सम्मेलनमा तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्दै आफ्ना समर्थक र डिजिटल प्लेटफर्मका ९४ प्रतिशतभन्दा बढी दर्शक तथा प्रयोगकर्ताहरू विशुद्ध भारतीय नागरिक नै रहेको भन्दै सरकारी आरोपको कडा खण्डन गरेका छन् र जसमा दुई-तिहाइभन्दा बढी संख्या 'जेनजी' को रहेको छ।

यस आन्दोलनलाई केवल विद्यार्थीहरूको मात्र नभई समाजका प्रतिष्ठित र बौद्धिक व्यक्तित्वहरूको बलियो समर्थन प्राप्त छ। लद्दाखका चर्चित शिक्षा सुधारक सोनम वाङ्चुकले यस र्‍यालीलाई खुला समर्थन गर्दै आफू स्वयं जुन ६ मा नयाँ दिल्लीको प्रदर्शनमा सहभागी हुने घोषणा गरेका छन्। यसबाहेक अभिनेता प्रकाश राज, चलचित्र निर्देशक अनुराग कश्यप र सामाजिक कार्यकर्ता अञ्जली भारद्वाज जस्ता प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूले यसलाई समर्थन गरेका छन्।

नेपालमा पनि सुरुवातमा 'हामी नेपाल' जस्ता स्वतन्त्र संस्थाहरूको अगुवाइमा सामाजिक सञ्जालको प्रतिबन्ध र भ्रष्टाचार विरुद्ध "शान्तिपूर्ण र ब्यानर रहित" भन्दै युवाहरूको र्‍याली निकालिएको थियो। तर पछि राज्यको दमनका कारण त्यो आन्दोलन उग्र र विकेन्द्रीकृत भई देशव्यापी फैलियो र सिंहदरबार तथा संसद भवन जस्ता महत्त्वपूर्ण संरचनामा ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍यायो, जसले अन्ततः सरकार नै ढालेको थियो।

भारतको जुन ६ को र्‍याली पनि 'नेपाली जेनजी मोडल' मा उग्र बन्न सक्ने केही ठूला जोखिमहरू छन्:
लाठी र पेप्पर स्प्रेको अनलाइन आह्वान: सामाजिक सञ्जालमा समर्थकहरूलाई सम्भावित प्रहरी दमनको सामना गर्नका लागि आत्मरक्षाका नाममा लाठी र पेप्पर स्प्रे बोक्न भनिएको छ। प्रदर्शनकारी आफैँले यस्ता सामग्री बोक्नुले प्रहरीसँग थोरै पनि विवाद हुँदा स्थिति तुरुन्तै हिंस्रक झडपमा परिणत हुन सक्ने खतरा देखाउँछ।

यद्यपि, भारत एक स्थापित र बलियो लोकतान्त्रिक देश भएकाले दिल्ली पुलिस र अर्धसैनिक बलसँग दङ्गा रोक्ने कडा प्रविधि र अनुभव छ। दिल्लीको जन्तर मन्तर जस्ता संवेदनशील क्षेत्रमा थोरै पनि उग्र गतिविधि हुनासाथ धारा १४४ (निषेधाज्ञा) लागू गरेर भीडलाई तितरबितर पार्ने क्षमता राज्यसँग छ, जसले गर्दा नेपालमा जस्तो खुला रूपमा सरकारी सम्पत्ति तोडफोड गर्ने छुट मिल्ने देखिँदैन। नेपालको जेनजी विद्रोह र भारतको ककरोच आन्दोलन दुवैले देखाएका छन् कि डिजिटल माध्यमबाट जोडिएका युवाहरूको आक्रोशलाई यदि समयमै र सही ढङ्गले सम्बोधन गरिएन भने, त्यसले स्थापित सत्तालाई ठूलो चुनौती दिन सक्छ। भारत सरकारले लगाएको "पाकिस्तानी एजेन्ट" को आरोप र आन्दोलनकारीहरूको "लाठी-स्प्रे" सहितको तयारीले जुन ६ को र्‍याली निकै संवेदनशील मोडमा पुगेको स्पष्ट पार्छ। यो र्‍याली शान्तिपूर्ण सुधारको मार्गमा अघि बढ्छ वा नेपालको जेनजी आन्दोलन जस्तै सडक विद्रोह र तोडफोडको रूप लिन्छ भन्ने कुरा आगामी शनिबार दिल्ली पुलिसको संयमता र आन्दोलनकारी युवाहरूको अनुशासनमा पूर्ण रूपमा निर्भर गर्नेछ।